Rijnlands of Angelsaksisch?
Winst en duurzaamheid
Er is een discussie gaande welk ondernemingsmodel de voorkeur moet hebben: het Angelsaksische of Rijnlandse ondernemingsmodel. Zoals je kunt verwachten benader ik deze kwestie vanuit het perspectief van leiderschap. Daar heeft het namelijk heel veel mee te maken. Maar eerst maar eens antwoord op de vraag waar beide modellen voor staan. Het Angelsaksische ondernemingsmodel is het Amerikaanse ondernemingsmodel. Een goed voorbeeld is Dell. Zeer resultaatgericht. De bel galmt door de gangen als de zoveelste order is gescoord die de onderneming dichter bij de realisatie van het maand target brengt. Resultaatgericht zijn is goed, maar het wordt oppassen geblazen als het leidt tot een extreme vorm van korte termijn denken. En dat is precies wat de critici dit model verwijten. Het Rijnlandse model is het Europese ondernemingsmodel. Dit model heeft meer oog voor duurzaamheid en waardeert, naast omzet en winst, ook het vakmanschap van hen die in de onderneming werkzaam zijn. 
Slow Management
De website slowmanagement.nl breekt een lans voor het Rijnlandse ondernemingsmodel. De aanduiding 'slow' duidt op het element van bezinning dat typerend is voor dit model. Niet alleen aandacht voor de gekte van vandaag, maar ook ruimte maken voor bezinning: wat is het wezenlijke doel van de onderneming? Ik kan er van harte achter staan. Het centraal stellen van de korte termijn aandeelhouderswaarde kan tot grote ongelukken leiden. De bedrijven Baan en Ahold zijn de treffende Nederlandse voorbeelden hiervan. Eens waren beiden beurslievelingen, maar inmiddels weten we waar het 'steeds maar beter moeten presteren' toe heeft geleid. Toen aan het licht kwam dat deze bedrijven ongeoorloofden praktijken hanteerden om de resultaten op te poetsen, zakte zij als een kaartenhuis in elkaar.
Tot zover lijken de Rijnlandse supporters het gelijk dus aan hun zijde te hebben. Maar er is een opmerkelijk aspect in deze discussie als we het fenomeen leiderschap er in betrekken. Leiderschap gaat over de vraag of we de goede dingen doen. Daar heb je dus die bezinning. Nadenken bij wat je doet en niet klakkeloos doen wat je gisteren deed. Het gaat over weten wie je bent en waar je voor staat (identiteit), het ontwikkelen van een visie op de toekomst en het bedenken van een strategie om die visie tot werkelijkheid te maken. Alleen zo kun je als mens en als organisatie duurzaam succesvol zijn.
Het Amerikaanse geluid
Deze boodschap over leiderschap komt toch vooral uit Amerika en juist niet uit Europa, laat staan uit Nederland. De allergrootste namen op het gebied van leiderschap zijn Covey, Kotter en Bennis die met elkaar miljoenen boeken verkocht hebben. Stuk voor stuk Amerikanen met alledrie dezelfde kernboodschap: "management is doing things right, leadership is doing the right things". En voor dit laatste is nu juist de bezinning vereist die door de Rijnlanders wordt bepleit. En over het wezenlijke doel van een mens en organisatie geeft Covey de tip om met het 'einde voor ogen te beginnen'. Wat is nu écht belangrijk? Hoe wil jij als mens herinnerd worden als je er niet meer bent? Een heel concreet handvat om die 'wat is nu écht belangrijk vraag' te kunnen beantwoorden.
Gebrek aan leiderschap
Het Rijnlandse model is een papieren model. Het wordt in Europa en zeker in Nederland niet of nauwelijks toegepast. En er moet wel haast een cultuuromslag plaatshebben wil dat veranderen. Ik werk bij het Nederlandse Getronics. Inderdaad heel anders als Dell, maar ook zeer korte termijn georienteerd en 'overmanaged' en 'underled' zoals zo veel andere Nederlandse bedrijven. In Nederland zijn er zelfs hele sectoren waar veel te veel managers en veel te weinig leiders rondlopen, zoals in de zorg en het onderwijs.
Willen we in Nederland iets hebben dat lijkt op het Rijnlandse model dan zullen we eerst moeten snappen hoe leiderschap verschilt van management en bestuur. Ik blijf me inzetten om daar een bijdrage aan te leveren, maar het valt niet mee hier in de polder.