Dictators zijn geen leiders

Leiders zijn een beetje eng 

Zeker ook in Nederland wordt er nogal eens verkrampt gereageerd op het fenomeen leiderschap. Je moet vooral achter niets en niemand aanlopen en vooral kritisch voor jezelf blijven nadenken. Regelmatig wordt dan verwezen naar die beruchte foute leiders zoals Hitler en Stalin. Een volkomen ten onrechte verwijzing, omdat dictators zich juist kenmerken door een gebrek aan leiderschap. En kritisch blijven is niet iets dat verdwijnt als we meedoen met iemand die een goed idee heeft. We kiezen er immers helemaal zelf voor om daaraan mee te doen.

Formele versus morele autoriteit 

Het kenmerk van een dictator is dat hij macht heeft, totale macht. Deze macht is gebaseerd op formele autoriteit. Hij is de baas en gebruikt desnoods geweld om zijn gezag te handhaven. Aan mensen die hem helpen zijn positie te behouden, worden privileges toegekend. Het is de klassieke 'verdeel en heers' strategie. Ten onrechte worden deze dictators ook wel leiders genoemd. Leiders hebben juist geen formele autoriteit, maar morele autoriteit. We volgen een leider uit vrije wil, om wie hij is en waar hij voor staat. Een leider is slechts leider zolang wij hem als leider beschouwen. Het leiderschap opeisen bestaat niet, de macht opeisen wel. Leiderschap is niet eng, totalitaire macht wel.

Dit alles gezegd hebbende, is er wel een valkuil van leiderschap die tot vreselijke dingen kan leiden. Wie als leider volgelingen en medestanders krijgt kan blootgesteld worden aan de verleidingen van macht. Het aanvankelijke leiderschap kan dan alsnog verruild worden voor totalitair en autoritair gezag. De test van het leiderschap zit in hoe iemand omgaat met macht. Alleen de echt grote leiders zoals Mandela en Ghandi hebben getoond dat aan te kunnen.

Hitler: van leider tot misdadige dictator

De twee grootste misdadigers van de moderne geschiedenis zijn Stalin en Hitler. Hoe zit het dan toch met Hitler, die zelfs de Fuhrer (de leider) werd genoemd? Was Hitler een leider? In aanvang is Hitler zonder twijfel een leider geweest en is zijn bijnaam Der Fuhrer niet een grote vergissing geweest. Dat is onder meer af te leiden uit zijn speeches aan het begin van zijn opkomst in de dertiger jaren van de vorige eeuw. Vanuit het perspectief van leiderschap is een goede speech er een die mensen emotioneel raakt. Het moet een appél zijn om mee te doen aan het realsieren van een gemeenschappelijk doel. Dan moet het niet gaan over de leider of zijn partij, maar over ons, het volk en het vaderland. Dat is precies wat Hitler in het begin in zijn speeches deed. Het moet gezegd worden, hij deed dat op een meesterlijke manier. Je moest wel van ijskoud staal zijn geweest als het je niet raakte. Kijk en luister maar eens naar deze toespraak uit 1939 voor de Duitse jeugd. Een stadion vol jongens en meisjes, die allemaal het gevoel hebben dat de Fuhrer op hen een persoonlijk beroep doet. Het maakt dat deze jongens en meisjes zich belangrijk zullen hebben gevoeld. Meedoen is dan iets dat uit jezelf komt. Het zal zeker een rol gespeeld hebben bij de grote militaire successen van Duitsland in het begin van de oorlog. Bevlogen Duitse soldaten tegenover soldaten die gewoon hun werk doen.

Maar al snel trapt Hitler met beide benen in de grote valkuil van leiderschap. Hij achtte zich superieur en onoverwinnelijk. Hij luisterde niet naar zijn generaals en vocht daardoor op te veel fronten tegelijk. Bovendien stond een ongekende rassenhaat bij hem centraal. Haat en destructie staan haaks op leiderschap. En zo kunnen wij ons gelukkig prijzen dat Hitler roemloos ten onder is gegaan en de geschiedenis is ingegaan als een van de grootste misdadigers uit de geschiedenis.

-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-